Pobal Ghaeilg' Acla – Beo go Deo!
An Plean Teanga | Plean Teanga
Ár bPlean Teanga – Céard é?
Ár bPlean Teanga – Cad é atá ann?
• Plean seacht mbliana chun líon na gcainteoirí Gaeilge a mhéadú i gcomharchumann Acla
Plean seacht mbliana le cur le líon na gcainteoirí Gaeilge i gceantar Acaill
• Oifigeach Pleanála Teanga fostaithe ag an gceanneagraíocht, Chomhlacht Forbartha Áítiúil Acla
Oifigeach Pleanála Teanga lánaimseartha fostaithe ag an bpríomheagraíocht, Chomhlacht Forbartha Áitiúil Acla
• Coiste pleanála teanga le hionadaithe pobail – Coiste pleanála teanga a dhéanann ionadaíocht thar ceann an phobail
An scéal go dtí seo | An scéal go dtí seo
Ullmhaíodh an plean mar chuid den phróiseas pleanála teanga sa Ghaeltacht agus i gcomhréir le forálacha Acht na Gaeltachta, 2012 – Tá an plean seo ullmhaithe mar chuid de phróiseas pleanála teanga na Gaeltachta agus de réir Acht na Gaeltachta, 2012.
Tar éis próiseas fada comhairliúchán poiblí agus taighde, tá plean cuimsitheach curtha le chéile a thugann léargas ar stádas na Gaeilge sa cheantar chomh maith le buanna agus riachtanais pharóiste na hAcla mar cheantair Ghaeltachta – Tar éis próiseas fada comhairliúcháin phoiblí agus taighde, clár cuimsitheach plean curtha le chéile a thugann léargas ar stádas na Gaeilge sa cheantar chomh maith le riachtanais agus deiseanna pharóiste Acla mar cheantar Gaeltachta
I 2019, tar éis roinnt cruinnithe poiblí, cuireadh coiste deonach le chéile de na ceantair éagsúla agus ó réimsí éagsúla de shochaí Paróiste Acla – In 2019, tar éis roinnt cruinnithe poiblí, bunaíodh coiste deonach de chomhaltaí ó na réimsí éagsúla de paróiste Acla.
Mí Aibréan 2022, ceapadh Colm Mac Eachmharcaigh mar Oifigeach Pleanála Teanga agus thosaigh sé ag chuir I bfheidhm na mbeart atá sa phlean teanga – I mí Aibreáin 2022, thosaigh Colm Mac Eachmharcaigh ag obair mar Oifigeach Pleanála Teanga agus thosaigh sé ag cur na mbeart sa phlean teanga i bhfeidhm. .
Cén tabhacht a bhaineann leis an bplean seo
Cén fáth a bhfuil an plean seo tábhachtach?
Tá an Ghaeilge a labhairt in Acaill leis na glúnta agus is cuid riachtanach d'ár n-oidhreacht é. Tá deis againn anois todhcaí na teanga mar theanga phobail sa cheantar a chinntiú
Tá an Ghaeilge á labhairt in Acaill leis na glúine agus is cuid riachtanach dár n-oidhreacht í. Tá deis againn anois a todhchaí a chinntiú mar theanga phobail sa cheantar.
Buntaistí agus deiseanna móra soisialta, eacnamaíocht, fostaíochta, fostaíochta agus pobail ag baint le labhairt na Gaeilge agus stádas na Gaeltachta
Tá buntáistí agus deiseanna suntasacha sóisialta, eacnamaíochta, oideachais, fostaíochta agus pobail ag baint le stádas na Gaeilge agus na Gaeltachta.
Mo Ghaeilge agus Úsáid
Ag Úsáid Mo Ghaeilge
Céard is féidir liom a dhéanamh
Cad is féidir liom a dhéanamh?
Úsáid do chuid Gaeilge gach lá, sa bhaile, ag an obair agus sa phobal
Úsáid pé Gaeilge atá agat gach lá, sa bhaile, ag an obair agus sa phobal
Glac páirt in imeachtaí áitiúla Gaeilge
Bí páirteach in imeachtaí áitiúla Gaeilge
Bí bródúil as ár dteanga – labhair í agus mairfidh sí
Bí bródúil as ár dteanga – labhair í agus beidh rath uirthi
Is leis an bpobal an Ghaeilge agus is leis an bpobal an plean teanga. Tá deis iontach againn borradh a chur faoin nGaeilge mar theanga pobail agus todhcaí na teanga a chinntiú don chéad ghlúin eile. Tá rannphairtíocht agus tacaíocht an phobail riachtanch le go n-éireoidh linn an plean a bhaint amach.
Baineann an Ghaeilge agus an plean teanga leis an bpobal. Tá deis iontach againn an Ghaeilge a chosaint agus a fhás mar theanga phobail don chéad ghlúin eile. Tá tacaíocht agus rannpháirtíocht an phobail riachtanach chun aidhmeanna an phlean seo a bhaint amach.
Mar gheall ar an bplean seo tá deiseanna foghlama agus imeachtaí soisialta trí Ghaeilge le gach leibéal Gaeilge agus le gach aoisghrúpa. Coinnigh ar an eolas faoi na h-imeachtaí ar an suíomh seo agus ar na meáin soisialta nó déan teagmháil leis an Oifigeach Pleanála Teanga.
Mar gheall ar an bplean seo tá deiseanna foghlama agus imeachtaí sóisialta trí Ghaeilge ag tarlú do gach leibhéal cainteoir Gaeilge agus gach aoisghrúpa. Fan ar an eolas faoi na gníomhaíochtaí seo tríd an suíomh seo agus ár leathanaigh meáin shóisialta nó déan teagmháil leis an Oifigeach Pleanála Teanga.
Gaeilg' Acla – Gaeil Acla
Bunaithe ar léachtaí a thug Tomás Mac Sheáin i dTeach Ted i 2001
An chéad rud is féidir a rá go dearfa faoi Ghaeilg’ Acla, ná gur canúint inti féin í, canúint atá ina mheascán do Ghaeilge Chonnachta agus Gaeilge Uladh. Sa mheascán seo is láidre i bhfad an fhoirm Ultach ó thaobh fuaimniú, gramadaí agus múnlaí cainte . Go deimhin deir saineolaithe agus scoláireachtaí Gaeilge, Wagner ina measc gur Ghaeilge Thír Chonaill atá inti dháiríre , go dtáining claochchló uirthi i ngeall thioncar na Gaeilge a bhí dhá labhairt sa chuid eile de Mhuigheo i dtuaisceart Chonnachta.
Is é an chéad rud is féidir a rá go cinnte faoi Ghaeilg’ Acla ná gur canúint í féin, canúint atá ina meascán de Ghaeilge Chonnacht agus Ghaeilge Uladh. Sa mheascán seo tá an fhoirm Ultach i bhfad níos láidre ó thaobh fuaimniú, gramadaí agus patrúin cainte. Go deimhin, deir saineolaithe agus scoláirí na Gaeilge, Wagner ina measc, gurb í Gaeilge Thír Conaill i ndáiríre í, gur athraíodh í de bharr thionchar na Gaeilge a bhí á labhairt sa chuid eile de Muigheo i dtuaisceart Chonnacht. .
Ní mór dúinn dul siar sa staighre go lár an 17ú aois leis an ábhar a thuigbhéail. De réir na gCeithre Máistrí tháinig Conallach darbh ainm Ruairí Ó Domhnaill agus slua mór dhá mhuintir féin aduaidh agus lonnaigh siad i mBaile Cruaigh ar dtús agus ina dhaidh sin tháinig siad isteach go hAcaill. Chomh maith leis sin ní mór dúinn smaoineamh ar an tionchar a bhí ag Plandáil Chromaill ó 1652- 1657, an méid duine a díothaíodh ag an am agus a tháinig go hAcaill. Scríobhann staraí eile Knight in 1836 “Tá canúint ársa na teanga a bhí in úsáid sa Tuaisceart fós ag an choilíneacht seo de Chúige Uladh cibé tráth ar chuir siad fúthu sa chontae seo.”
Ní mór dúinn dul ar ais sa stair go dtí lár an 17ú haois chun an t-ábhar seo a thuiscint go hiomlán. De réir na gCeithre Máistrí, tháinig Connallach darbh ainm Ruairí Ó Domhnaill agus slua mór dá mhuintir féin aduaidh agus chuir siad fúthu i mBaile Chruach ar dtús sular tháinig siad isteach in Acaill. Ní mór dúinn freisin smaoineamh ar an tionchar a bhí ag Plandáil Chromail ó 1652-1657 nuair a díláithríodh líon mór daoine i gCúige Uladh agus tháinig siad go Acaill. Scríobhann staraí eile, Knight, sa bhliain 1836 “Tá canúint ársa na teanga a bhí in úsáid sa Tuaisceart fós ag an gcoilíneacht seo de Chúige Uladh cibé tráth ar chuir siad fúthu sa chontae seo.”
Ní gá ach staidéar a dhéanamh ar chuid de na sloinnte is coitianta in Acaill : Ó Duibhir –Dever ; Mac Eamharcaigh-Cafferkey , Mac an Ultaigh-McNulty, Mac Suibhne–Sweeney, Gallchobhair-Gallagher: Ó Domhnaill-O' Donnell, is de bhunadh Thír Conaill mhór acu.
Ní gá ach staidéar a dhéanamh ar chuid de na sloinnte is coitianta in Acaill: Ó Duibhir – Dever; Mac Eamharcaigh Cafferkey, Mac Ultaigh-McNulty, Mac Suibhne, Gallchobhair-Gallagher: Ó Domhnaill-Ua Domhnaill, d'fhoghluim gur de bhunadh Thíre Conaill formhór díobh.
I rith an 19ú haois tá fianise ann, go raibh dhá theanga labhartha sa cheantar. Nuair a bhí an tSuirbhéireacht Ordanáis ar siúl in Acaill sa bhliain 1824 thug sí a bhí ag obair thar ceann na Suirbhéireachta Ordanáis go raibh sé an coitianta dhá ainm a bheith ar an áit chéanna.
Le linn an 19ú haois tá fianaise ann go raibh dhá chanúint á labhairt i gceantar Acaill. Nuair a rinneadh an suirbhé ordanáis in Acaill sa bhliain 1824, thuairiscigh suirbhéirí go raibh sé coitianta dhá ainm a bheith san áit chéanna.
Léirigh Ceann de na mianta a léirigh Pobal Acla sna suirbhéanna pobail , a bhí mar mhír lárnach sa phróiséas Pleanála Teanga ná go gcaomhnófar agus go ndéanfar sealbhú ar chanúint Acla . Chuige sin beidh an Coiste Pleanála Teanga agus Coiste Scoil Acla ag comhoibriú ar ghníomhartha agus bearta chun an mian sin a chur chun cinn.
Ceann de na mianta a léirigh muintir Acaill sna suirbhéanna pobail, a bhí mar chuid lárnach den phróiseas pleanála teanga, ná go gcaomhnófaí agus go bhfaighfí canúint Acaill. Chuige sin, beidh Coiste Pleanála Teanga Acla agus Coiste Scoil Acla ag comhoibriú ar bhearta a chuirfidh an sprioc seo chun cinn.
Tréithe a bhaineann le Gaeilg Acla – Tréithe Ghaeilg Acla
1 Gaelg' in ionad Gaeilge
2 Tháinic in ionad Tháinig
3 Acú in ionad acu
4 Chomh maith in ionad Freisin.
5 Ar an mbóthar in ionad ar an mbóthar.
6 Faoileóg in ionad Faoileán
